Kastamonu ve çevresinde konuşulan tipik bir yerel ağız örneğidir. Bu cümle, standart Türkiye Türkçesinin bir varyantıdır ve ayrı bir dil değildir.
Konuşma şekli, Batı Karadeniz’in kırsal yaşamına, tarihine ve Oğuz Türklerinin Anadolu’ya göç ettiği dönemlerden kalan dil mirasına dayanır.
Hikaye Şöyle ;
Hikâye 11. yüzyıla uzanır. Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’ya giren Oğuz Türkleri, farklı boylar halinde batıya ve kuzeye doğru yayıldılar. Bu boylardan Çepni, Kayı ve Bayat, özellikle Batı Karadeniz hattında yerleşti. Onların getirdiği Oğuz Türkçesi, zamanla yerel coğrafya ve kültürle harmanlandı. Kastamonu’nun dağlık ve ulaşımı zor bölgeleri, konuşma dilinin dış etkilerden korunmasına imkân tanıdı. Böylece bazı fonetik ve sözdizimsel özellikler günümüze kadar ulaştı.
Cümledeki “geliyir” sözcüğü, standart dilde “geliyor” olan kelimenin halk arasında sadeleşmiş biçimidir. Bu dönüşüm, 13. ve 14. yüzyıllarda Anadolu’da Eski Anadolu Türkçesi döneminde başlayan bir ses evriminden kaynaklanır. Konuşma dilinde “-yor” eki zamanla “-yir” hâline gelerek daha pratik bir telaffuz sağladı. Aynı şekilde “ediyir” ve “söyleniyir” sözcükleri de standart “ediyor” ve “söyleniyor” biçimlerinin halk ağızlarında gelişmiş varyantlarıdır. Bu tür ek sadeleşmeleri, konuşma dilinde akıcılığı artırmak için doğal olarak ortaya çıkmıştır.
“Akşama misafir geliyir” ifadesi yalnızca günlük planı bildirmekle kalmaz; aynı zamanda o dönemin kırsal yaşam biçimini de yansıtır. Köylerde yaşayan halk için misafir gelmesi hem sosyal bir olaydır hem de ev içinde hazırlık ve telaş yaratır. “Anam gene telaş ediyir durmadan söyleniyir” kısmı ise, bu gündelik telaş ve ebeveynlerin ev işlerini organize etme çabalarını ifade eder. Bu tür anlatımlar, halkın gündelik yaşamını ve sosyal etkileşimlerini yansıtan sözlü kültürün ürünüdür.
Tarihsel olarak, bu cümle 13. yüzyıldan itibaren Anadolu’da Oğuz Türkleri tarafından konuşulan halk ağzının bir devamıdır. 14. ve 15. yüzyıllarda bölgede yazı dili olarak Osmanlı Türkçesi standartlaşırken, kırsal kesimlerde halk ağızları kendi özelliklerini korumuştur. Kastamonu’da konuşulan bu ağızda hâlâ ünlü yuvarlaklaşmaları, ek sadeleşmeleri ve hece daralmaları duyulur. Dolayısıyla bu cümle yalnızca bir cümle değil, yüzyıllar boyunca süregelen dilsel bir mirasın ve kültürel sürekliliğin günümüze ulaşmış bir örneğidir.
Böylece “Akşama misafir geliyir, anam gene telaş ediyir durmadan söyleniyir” cümlesi, Batı Karadeniz halkının dilinden süzülmüş, Oğuz Türkçesinin Anadolu’daki tarihi izlerini taşıyan ve kırsal yaşamın sosyal ritmini anlatan bir ifade olarak anlaşılabilir. Yani bu söz hem dil hem kültür hem de tarih açısından Kastamonu ağızlarının yaşayan bir örneğidir.